Człowiek współczesny stał się niemal synonimem kogoś uzależnionego . W naszych czasach poważnym zagrożeniem jest nie tylko alkoholizm czy narkomania, ale także uzależnienie od telewizji, komputera i Internetu.
       Problemy wychowawcze, trudności i niepowodzenia szkolne bywają często ściśle powiązane z nimi. Ich wzajemny związek jest często niedostrzegany i lekceważony przez rodziców . Telewizja jest obecnie najpopularniejszym środkiem masowego przekazu, a jej oglądanie stało się najczęstszą formą spędzania wolnego czasu dzieci, młodzieży rodziców ludzi dorosłych. Wielu rodziców to zadawala, mają swoje pociechy pod kontrolą, a one nie absorbują ich swoimi problemami. Wydawać by się mogło, że same korzyści płyną z takiego stanu rzeczy. Ale czy tak jest naprawdę? Okazuje się , że nie.
Skutki długiego przebywania dziecka przed telewizorem czy monitorem komputera mogą okazać się tragiczne dla jego rozwoju psychofizycznego. Telewizja, komputer, Internet to środki dostarczające wielu różnorodnych wrażeń wzrokowych i słuchowych mocno obciążających układ nerwowy człowieka. Zmuszają one go do nieustannej koncentracji i pracy co prowadzi do zmęczenia. Jest to szkodliwe szczególnie dla dzieci charakteryzujących się delikatnym układem nerwowym. Doraźnie objawia się to słabszą koncentracją uwagi, niepokojem ruchowym, mniejszą sprawnością manualną, nadpobudliwością, rozdrażnieniem. Migocący obraz pojawiający się na ekranie telewizora lub monitora działa bodźcowo na ośrodkowy układ nerwowy – może wywołać zjawisko fotostymulacji . Strumień świetlny płynący z ekranu atakuje układ nerwowy powodując zaburzenia koncentracji i procesów myślowych. Filmy i programy o treści niedostosowanej do wieku dziecka wywołują zaburzenia nerwicowe( niepokój, lęki, zaburzenia snu, nadmierne pocenie się a nawet moczenia nocne). Konsekwencje te są niezależne od treści odbieranych, powoduje je zbyt duża liczba wrażeń i informacji nadmiernie obciążających zmysły i narządy percepcji oraz cały układ nerwowy.
       Agresja w filmach lub grach komputerowych to wprowadzenie do podświadomości dziecka komunikatów potęgujących to zachowanie i upośledzających wyobraźnię, rozbudzających skłonności do stosowania przemocy w kontaktach rówieśniczych. W dziecku z czasem powstaje przekonanie, że przemoc i gwałt jest w życiu czymś normalnym.
 Najbardziej szkodliwa jest przemoc prezentowana przez akceptowaną postać lub ukazywana w kontekście humorystycznym. Takie sceny znieczulają dziecko na agresję, powodują, że dziecko obcuje z fikcją, nieprawdą, sztuczną rzeczywistością, w której radość nie jest radością, ból nie jest bólem, śmierć nie jest śmiercią. Zabijanie i śmierć przedstawiona jest groteskowo, zwykle brak jest kary, nie mówi się o sumieniu, poczuciu winy i krzywdy. nie ujawnia się tego co dzieje się z rodziną zamordowanego, co ona odczuwa, jak dalej żyje. Dziecko przed ekranem telewizora traci żywą fantazję, inicjatywę, oryginalność, zatraca siebie. To co w dziecku jest autentyczne , zostaje zablokowane i zniszczone.
Dzienniki telewizyjne (ze względów czysto komercyjnych) praktyczne 90 procent swojego czasu przeznaczają na informowanie o działaniach policji , sądów, będących reakcją tych instytucji na akty terroru, przemocy, gwałtów. Natomiast w realnym nietelewizyjnym świecie z przemocą nie spotykamy się aż tak często. Zjawisko przemocy w życiu codziennym rośnie, ale nie zdominowało jeszcze naszego życia.
      W ten właśnie sposób można wykształcić u młodego widza negatywny system wartości i norm. Młodzi ludzie, których osobowość, postawy i hierarchia wartości są w fazie kształtowania, gotowi są przyjąć za prawdę wiele fikcyjnych sytuacji oraz zachowań przedstawionych w mass mediach. Wzory telewizyjnych bohaterów odgrywają przy tym bardzo duże znaczenie w życiu dzieci i młodzieży, która nierzadko stara się naśladować je, czy to poprzez powielanie samego zachowania ulubionej postaci, czy też przez naśladowanie prezentowanej przez nią mody, a także często wulgarnego języka.
      Od jakiegoś czasu modne stały się telenowele . Wymyślone sytuacje są bardziej kolorowe od naszej codzienności. W wielu domach powstał niemal rytuał związany z obowiązkiem oglądania kolejnego odcinka serialu. Często domownicy rzucają swoje zajęcia i gromadzą się wokół telenoweli. Większość tego rodzaju produkcji filmowych zwalnia od myślenia i działa tylko na emocje.
Długotrwałe korzystanie z tego rodzaju elektronicznych mediów powoduje ponadto:

• Stopniowy zanik więzi rodzinnych i możliwości oddziaływań wychowawczych ze strony rodziców

• Wielogodzinne wystawianie się na promieniowanie w zamkniętym pomieszczeniu

• Ograniczenie a nawet rezygnację z ruchu i aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu

• Narażenie dzieci i młodzieży na szkodliwe bodźce psychiczne (przemoc fizyczną i słowna, erotykę) zawarte w wielu programach telewizyjnych i grach komputerowych

• Zaniedbywania obowiązków szkolnych i domowych

• Wreszcie prowadzi do popadnięcia w uzależnienie, a w konsekwencji powoduje szkody zdrowotne, utrudnia rozwój intelektualny, osłabia siłę woli i osobowość, a także wrażliwość moralną i więzi rodzinne.

      Uzależnienie od komputera przejawia się najczęściej w postaci uzależnień od gier komputerowych (głównie dzieci) oraz od Internetu (głównie młodzież i dorośli). Podobnie jak w przypadku uzależnienia od telewizji dziecko czy nastolatek zwodzi rodziców, że za chwilę skończy i zajmie się nauką czy innymi obowiązkami. W rzeczywistości ta „chwila” trwa kolejne godziny. Spędzanie wielu godzin przed komputerem najczęściej oznacza poświęcenie czasu na bardzo nieraz szkodliwe psychicznie i moralnie gry komputerowe albo na „surfowanie’ w Internecie, często w poszukiwaniu treści pornograficznych czy innych bodźców, które są szczególnie szkodliwe w wieku rozwojowym. Coraz częściej Internet oraz poczta elektroniczna, a także „czaty” i grupy dyskusyjne stają się dla nastolatków miejscem kontaktu z sektami i dealerami narkotyków.
       Jeżeli danemu dziecku czy nastolatkowi trudno obejść się bez komputera czy Internetu, gdy zamiast odrabiać lekcje, uprawiać sport czy rozmawiać z rodzicami myśli jedynie o tym, by jak najszybciej zasiąść do komputera czy przed telewizor, jeśli brak tych środków rodzi w nim podrażnienie, a czasami nawet agresję to mamy do czynienia z uzależnieniem od mediów elektronicznych.
Nie można jednak dziecka całkowicie izolować od telewizji czy komputera, należy go nauczyć właściwego korzystania z tych źródeł informacji, aby nad nimi panował , a nie był ich niewolnikiem. Należy uświadomić dziecku gdzie kończy się filmowa fikcja, a zaczyna się realna rzeczywistość. W obliczu negatywnych konsekwencji uzależnienia od mediów elektronicznych odpowiedzialni rodzice powinni przede wszystkim dać odpowiedni przykład. Chcąc ograniczyć korzystanie z tych mediów musimy zmienić przede wszystkim własne przyzwyczajenia. Nie można dziecka nauczyć czegoś, czego samemu się nie praktykuje. Być może dzieci byłyby skłonne do rezygnacji, gdyby nie nałóg z którego nie chcą zrezygnować rodzice. Im więcej czasu spędzamy na oglądaniu mało wartościowych programów telewizyjnych tym mniej czasu poświęcamy naszym dzieciom.
Uzależnienie nie grozi w tych rodzinach, w których rodzice nie siedzą godzinami przed telewizorem czy komputerem, ale poświęcają sobie wzajemnie dużo czasu, rozmawiając o bieżących wydarzeniach i problemach, asystują dzieciom przy odrabianiu lekcji, wychodzą na wspólny spacer. W takich domach nie trzeba nawet ustalać konkretnych godzin korzystania z mediów elektronicznych. W większości rodzin warto jednak wprowadzić określone zasady korzystania z telewizji, komputera czy Internetu dla dobra naszych dzieci.
Najważniejsze z nich to:

• Dzieci nie korzystają z telewizji i komputera dłużej niż 2 godziny dziennie, podczas wspólnego posiłku telewizor jest bezwzględnie wyłączony

• Oglądają takie programy które zawierające wartości edukacyjne, a filmy dostosowane do ich wieku o niewielkim ładunku emocjonalnym( szczególnie ważne w przypadku dzieci nadpobudliwych psycho-ruchowo)

• Wykorzystują gry i programy komputerowe edukacyjne

• Nie oglądają filmów i nie korzystają z gier komputerowych, których treść sprowadza się do zabijania i niszczenia

• Mają określoną godzinę po której nie wolno zasiadać przed telewizorem czy do komputera, gdyż powinni udać się już na spoczynek.

Rodzice powinni:

• Pilnować , w jaki sposób dzieci i młodzież wykorzystują komputer podłączony do sieci Internet

• Wprowadzić i konsekwentnie przestrzegać zasadę „najpierw obowiązki (nauka, pomoc w domu) – potem komputer”

• Kontrolować osobiście jakie strony internetowe, gry, programy wykorzystują ich dzieci (można spotkać strony o niewinnie brzmiących nazwach zawierające toksyczne treści – najczęściej przemoc i pornografię )

• Organizować dzieciom alternatywne formy spędzania wolnego czasu

• Jeżeli nie mają możliwości bezpośredniej kontroli pracy dziecka z komputerem, powinni stosować różnego rodzaju zabezpieczenia i programy nadzorujące, które będą utrudniać dostęp do treści przez nas niepożądanych oraz pozwolą nam na późniejszą weryfikacje rzeczywistego wykorzystania komputera.

      Telewizor i komputer nie może zastąpić życia rodzinnego, nie może stać się główną formą spędzania wolnego czasu, jedyną zabawą. Roztropni rodzice nie zabraniają używania komputera, telewizji czy Internetu, ale uczą dzieci odpowiedniego korzystania z tych możliwości. Urządzenia te nie mogą być traktowane jako jeszcze jedna zabawka, którą można się bawić całymi godzinami. Gdy rodzice korzystają z tych mediów w związku z pracą zawodową albo po to by aktualizować i poszerzyć swoją wiedzę czy umiejętności wtedy dziecko wie, że jest to przede wszystkim narzędzie pracy, a nie tylko rozrywki.
Należy uświadomić dzieci, że media elektroniczne przybliżają ludzi i świat, umożliwiają poznawanie innych kultur, zwyczajów innych narodów, rozwijają zainteresowania, przybliżają świat roślin, zwierząt, zjawisk przyrodniczych, wzbogacają nasza wiedzę. Rozwijają pozytywne uczucia, sprawiają, że lepiej rozumiemy problemy innych ludzi szczególnie chorych, niepełnosprawnych i samych siebie.
Przy wyborze programów telewizyjnych czy komputerowych należy brać pod uwagę ich wartość edukacyjną, ładunek emocjonalny i czas emisji. Wspólne oglądanie wartościowych filmów, programów telewizyjnych, komputerowych, interesujących stron WWW umożliwia nawiązanie i utrzymanie dodatkowych więzi rodzinnych oraz pozwala na komentowanie oglądanych obrazów tak, aby dziecko nie przyjmowało ich bezkrytycznie.

Opracował: mgr inż. Andrzej Gąsłowski

Literatura:

1. S. Juszczyk: Człowiek w świecie elektronicznych mediów – szanse i zagrożenia.
2. M. Drzewiecki: Wychowanie w dobie ponowoczesności.
3. J. Sosa: Czy telewizja jest reklamą przemocy?
4. S. Kawula : Brutalizacja życia jako problem społeczno-wychowawczy
5. K. Skrzypczyk-Sagan: Co się psuje od telewizora? – Profilaktyk nr1 2002r.
6. M. Drzewiecki: Uzależnienie od komputera Internetu – Wychowawca nr6 2003r.
7. A. Zwoliński: W sieci Internetu – Wychowawca nr6 2003r.
8. J. Stelmach: Pan Telewizor – Profilaktyk nr2 2001r.

        Szkoła Podstawowa w Woli Batorskiej jest placówką, w której profilaktyka jest kategorią nadrzędną w procesie wychowawczym. Poszczególne oddziały klasowe realizują opracowane przez wychowawców i zatwierdzone przez dyrektora szkoły programy wychowawcze, które są realizowane na wszystkich formach zajęć szkolnych i pozalekcyjnych. Zawierają one elementy pedagogiki Celestyna Freineta, a także treści programu wychowawczego Andrzeja Kołodziejczyka  „Spójrz inaczej”. Ponadto szkoła organizuje w ramach lekcji wychowawczych spotkania z psychologiem szkolnym na których realizowany jest program edukacji emocjonalnej, a także zagadnienia związane z wychowaniem prorodzinnym.
      W ramach profilaktyki bezpieczeństwa organizowane były spotkania  z higienistką szkolną, przedstawicielami Straży Pożarnej, Policji, a także przeprowadzono już po raz drugi konkursy w ramach ogólnopolskiej kampanii „Zachowaj Trzeźwy Umysł”. Profilaktyką zostali objęci nie tylko uczniowie, ale również nauczyciele i wychowawcy.
W szkole zostały zorganizowane warsztaty dla nauczycieli i wychowawców w których wzięło udział 60 % nauczycieli naszej szkoły. Podobnym cyklem warsztatów została objęta grupa rodziców. Działania takie mają na celu stworzenie jednolitego frontu oddziaływania w stosunku do uczniów ze strony szkoły i rodziców.
Jesteśmy inicjatorami utworzenia kącika profilaktycznego dla uczniów i rodziców oraz banku informacji profilaktycznych dla nauczycieli, gdzie na przeznaczonej do tego celu tablicy wywieszamy propozycje pogadanek dla rodziców oraz gotowych konspektów lekcji wychowawczych poświęconych profilaktyce bezpieczeństwa.
W szkole zorganizowano spotkanie z pełnomocnikiem do spraw uzależnień dla nauczycieli i uczniów, jak również zorganizowano wywiadówkę profilaktyczną dla rodziców naszej szkoły.
        Uczniowie naszej szkoły nie są grupą wysokiego ryzyka zagrożeń, wiąże się to z wiekiem rozwojowym dzieci  od 7-12 lat oraz tym, że jest to szkoła wiejska, gdzie istnieje dobra współpraca ze środowiskiem lokalnym. W związku z tym, program profilaktyczny naszej placówki opiera się na profilaktyce pierwszorzędowej (uprzedzającej), w której większy nacisk został położony na czynniki chroniące i promujące zdrowy styl życia oraz opóźniające wiek inicjacji. Prowadzona jest wzmożona kampania informacyjna ze szczególnym uwzględnieniem komunikatu POCZEKAJ!!!

Treści szkolnego programu są skonstruowane w formie modułów :

• bezpieczeństwa fizycznego dzieci
• edukacji emocjonalnej
• profilaktyki zagrożeń i uzależnień

• definiowanie pojęcia przemocy i agresji
• ustalenie miejsc w których młodzi ludzie spotykają się z tymi zjawiskami
• określenie grup społecznych w których najczęściej stosowana jest przemoc rówieśnicza
• określenie sposobów reagowania na przemoc.

• rozwijaniu umiejętności rozpoznawania i nazywania uczuć, przeżywanych przez siebie i innych sytuacjach szkolnych
• poznawaniu źródeł konfliktów w grupie rówieśniczej
• próbie znalezienia sposobów radzenia sobie w sytuacji przemocy
• rozwijaniu empatii
• rozbudzaniu wrażliwości na problemy innych
• uświadomieniu dzieciom znaczenia pomocy ze strony otoczenia

• uczucia moje i innych
• przyczyny przemocy wśród uczniów
• jak radzić sobie w sytuacjach przemocy

Koordynatorzy Szkolnego Programu Profilaktycznego:

                                                                                                   mgr Bożena Tomaszek
mgr inż. Andrzej Gąsłowski

PROWADZĄCY: Anna Wątorek i Maria Macieja

     Główną rolą metod aktywizujących jest zwiększenie czynnego udziału uczących się w zajęciach dydaktycznych. Warto zauważyć, że metody aktywizujące ograniczają rolę nauczyciela w pomaganiu uczącym się w realizacji celów kształcenia i kontroli postępów. Z metodami aktywizującymi ściśle wiąże się psychologia oraz pedagogika humanistyczna.
Główne założenia tych dziedzin:

• człowiek z natury jest skłonny do uczenia się
• każdy człowiek jest jednostką twórczą
• podmiotowe traktowanie ucznia daje mu poczucie bezpieczeństwa
• samoocena jest kluczowym aspektem procesu uczenia się

    Metody aktywizujące to inaczej nauka poprzez działanie, podczas pracy wiele zależy od nauczyciela, który musi zainteresować nimi klasę, pobudzić uczniów do działania. Doświadczeń i sytuacji edukacyjnych, które wystąpią na lekcji niewątpliwie dostarczają różnorodne aktywizujące techniki i metody nauczania. Z metodami aktywizującymi powiązana jest koncepcja uczenia się przez doświadczenia, która opiera się na trzech głównych założeniach:

• najlepiej uczymy się, gdy jesteśmy włączeni w przeżycie dostarczające nauki
• wiedzę najlepiej odkrywamy samodzielnie
• uczymy się z zapałem, jeżeli mamy możliwość wyboru celu i sposobu nauki

    Przy doborze metod aktywizujących należy wziąć pod uwagę różnorodne sposoby myślenia, różnorodne cechy osobowe dominujące wśród uczniów. Zadaniem nauczyciela jest poznanie preferowanych przez uczniów stylów nauczania i dobranie optymalnej strategii pracy. Jedną z najpopularniejszych metod nauczania jest uczenie się we współpracy, praca w grupie jest znacznie efektywniejsza od samodzielnej ( metody aktywizujące w dużej mierze opierają się na pracy w grupie).
Zalety pracy w grupie:

• zwiększenie odpowiedzialności za siebie i innych

• wyzwolenie inspiracji wśród uczniów
• rozwój samodzielnego myślenia
• kształtowanie pozytywnej rywalizacji

PRZEGLĄD WYBRANYCH METOD AKTYWIZACYJNYCH

BURZA MÓZGÓW

    Jest jedną z najpopularniejszych metod aktywizacyjnych. Nie wymaga przygotowania żadnych dodatkowych pomocy dydaktycznych Największa jej zaletą jest możliwość otrzymania w krótkim czasie wielu propozycji rozwiązania jednego problemu. Pobudza uczniów do twórczego myślenia. Uczniowie zgłaszają swoje pomysły, które są bez komentarza zapisywane na tablicy lub na kartce. Pomysły te nie mogą być przez nikogo krytykowane i komentowane ( nie notuje się autora pomysłów) zapisuje się je wszystkie, nawet te z pozoru niedorzeczne. Dopiero po wyczerpaniu propozycji uczniów przechodzi się do wspólnej weryfikacji pomysłów i zostawia te , które wydają się najbardziej trafne. Burza mózgów to metoda, która w szczególności przydatna jest w prowadzeniu lekcji problemowych, bardzo często stanowi ich początkową fazę.

KULA ŚNIEGOWA

    Metoda prosta w zastosowaniu, nie wymaga dodatkowych pomocy dydaktycznych ( prócz kartek papieru i długopisów). Forma pracy przy zastosowaniu tej metody jest praca w parach i grupach. Uczniów dzieli się najpierw na pary. Każda para dostaje identyczne polecenie ( tak sformułowane aby można było zaproponować wiele rozwiązań np. wypisz cechy bohatera, podaj propozycję rozwiązania konfliktu klasowego itp.)
    Po napisaniu wszystkich propozycji przez każdą z par tworzy się grupy cztero, potem ośmioosobowe. Należy doprowadzić do sytuacji w której klasa podzielona będzie tylko na dwie grupy. Praca w coraz mniejszych grupach polega na zbieraniu pomysłów, weryfikowaniu ich i zapisywaniu na kartkach. Na końcu porównać należy efekty pracy obu grup oraz zapisać je na tablicy.

PRZYKŁAD

Wypisz najważniejsze cechy charakteru Stasia Tarkowskiego

grupy 4 osobowe:

grupa 8 osobowa:

odważny, zaradny, sprytny, opiekuńczy, przebiegły, inteligentny

MYŚLOWE ( LUB MYŚLĄCE) KAPELUSZE

Biały kapelusz – wprowadza do dyskusji, krótko i rzeczowo podaje suche fakty.
Czerwony kapelusz – wyraża emocję, zbiera argumenty, kierując się uczuciami.
Żółty kapelusz – to optymista, przekazuje tylko pozytywne informacje.
Czarny kapelusz – pesymista, patrzy na problem w sposób negatywny
Zielony kapelusz – proponuje nowe rozwiązania,
Niebieski kapelusz – jest obiektywny, pełni rolę szefa grupy dyskusyjnej, czuwa nad przebiegiem dyskusji, sumuje ją, do niego należy ostatnie słowo ( może być nim nauczyciel)

Klasa przysłuchuje się dyskusji ( po przygotowaniu liderów przez grupy) pełni rolę widowni.

Inna wersja tej metody:

    Cała klasa wypowiada się na dany temat kolejno przez pryzmat każdego z kapeluszy. Ważne argumenty zapisywane są na tablicy, następnie porządkowane i w formie notatki czy wniosku zapisywane w zeszytach. Myślowe kapelusze to wspaniała metoda przy charakteryzowaniu bohaterów kontrowersyjnych. (np. Ani z Zielonego Wzgórza). Metodę tę można stosować też przy omawianiu konkretnych sytuacji z życia bohaterów.

METAPLAN

    Graficzny zapis uczestników dyskusji na określony temat, tworzenie jednocześnie plakatu. Metoda stosowana przy omawianiu drażliwych lub trudnych spraw, omawianiu i rozwiązywaniu konfliktów. Można zastosować pracę zbiorową całej klasy lub pracę w kilkuosobowych grupach  ( wtedy każda z grup stworzy własny plakat). Środki dydaktyczne to kartony oraz kolorowe flamastry. Największą zaletą tej metody jest to, że skłania ona uczniów do krytycznego myślenia, oceniania faktów, wyciągania wniosków. Po wstępnej dyskusji na dany temat uczniowie zapisują własne odpowiedzi na trzy zadane pytania:

• Jak jest, jak powinno być, dlaczego nie jest tak jak powinno być) ( lub co zrobić aby było tak jak powinno być)

• Następnie odpowiedzi te nanoszone są na plakat. Uczniowie wspólnie wyciągają wnioski.

• Plakat zostaje podzielony na obszary według zasad:

Przykładowy projekt lekcji języka polskiego z zastosowaniem jednej z metod aktywizujących

Klasa: V
Temat: Jaka jesteś Nasza Szkoło?
Czas trwania: 2 x 45 minut.
Środki dydaktyczne: fragment tekstu Janusza Korczaka „Szkoła”, dwa kartony, flamastry kolorowe, magnesy
Metody pracy: analiza utworu literackiego, dyskusja, metaplan
Formy pracy: zbiorowa, indywidualna, grupowa
Cele dydaktyczne:

•  ukazanie uczniom zalet szkoły

• rozwijanie samodzielnego myślenia

Cele wychowawcze:

• kształtowanie umiejętności współpracy w grupie

• dbanie o estetykę własnej pracy

Przebieg lekcji:

1. Nawiązanie do lekcji poprzez dyskusję na temat „ Szkoła potrzebna czy nie ?

2. Zapis tematu lekcji

3. Rozdanie uczniom tekstu fragmentu opowiadania Janusza Korczaka pt. „Szkoła”

4. Krótkie przypomnienie sylwetki Korczaka

5. Wspólne głośne przeczytanie tekstu

6. Indywidualne wyszukiwanie i wypisywanie w zeszytach wad i zalet szkoły

7. Przygotowanie uczniów do wykonania pracy:

   • podział klasy na trzy 6-8 osobowe grupy

   • przydział ról: lider, strażnik czasu, sekretarz, członkowie grupy

   • dokładne wyjaśnienie na czym polega praca

   • rozdanie kartonów z zapisanymi tematami

   • Praca w grupach

8. Prezentacja wykonanych plakatów

9. Wspólne wyciąganie wniosków i zapisywanie ich na tablicy i w zeszytach

10. Zakończenie lekcji

                                          opr.  MARZENA SOLARZ, MICHAŁ GOLONKA

*